Η διμορφική γραμμή

Αν αφαιρέσουμε τα ονόματα από τους τίτλους των υποθέσεων και απεικονίσουμε τα υπόλοιπα σε ιστόγραμμα, η εικόνα που προκύπτει δεν μοιάζει με ένα ενιαίο οικοσύστημα. Μοιάζει με δύο — δύο εντελώς ξεχωριστά είδη ενάγοντων, που συνυπάρχουν προσωρινά στον ίδιο κατάλογο ομοσπονδιακών υποθέσεων. Από τη μία πλευρά, μια μακρά, επίπεδη ουρά ατόμων που υπέβαλαν μία μόνο αγωγή για την προσβασιμότητα στον ιστό και δεν ξανακούστηκε τίποτα για αυτούς. Από την άλλη, μια απότομη, στενή αιχμή επαναλαμβανόμενων ενάγοντων, των οποίων τα ονόματα εμφανίζονται σε δεκάδες — μερικές φορές εκατοντάδες — καταγγελίες.

Η κατανομή είναι διμορφική με την αυστηρή στατιστική έννοια. Δύο ξεχωριστές κορυφές, που χωρίζονται από ένα αραιοκατοικημένο μεσαίο τμήμα. Οι περισσότεροι ενάγοντες συγκεντρώνονται στην πρώτη κορυφή. Μια μικρή αλλά σημαντική ομάδα συγκεντρώνεται στα πενήντα, τα εκατό, τα διακόσια και πάνω. Σχεδόν κανείς δεν βρίσκεται στο κενό μεταξύ τους. Δεν υπάρχει ομαλό συνεχές που να εκτείνεται από το «έλεγξε έναν ιστότοπο» έως το «υπέβαλε διακόσιες καταγγελίες». Υπάρχει μια μακρά ουρά και υπάρχει μια βιομηχανική συγκέντρωση, ενώ μεταξύ τους υπάρχει ελάχιστη δραστηριότητα.

Αυτό το χάσμα είναι η ουσία. Σου δείχνει ότι οι δικαστικές διαμάχες για την προσβασιμότητα στο διαδίκτυο, όπως λειτουργούν στην πράξη το 2026, δεν αποτελούν ένα ενιαίο φαινόμενο. Είναι δύο. Το ένα μοιάζει με τον υπόλοιπο τρόπο επιβολής των πολιτικών δικαιωμάτων: ένα άτομο αντιμετωπίζει ένα εμπόδιο, προσλαμβάνει δικηγόρο και προσφεύγει στη δικαιοσύνη. Το άλλο μοιάζει με γραμμή παραγωγής: ένας μικρός αριθμός ονομαστικών ενάγοντων, σε συνδυασμό με έναν μικρό αριθμό δικηγορικών γραφείων που εκπροσωπούν τους ενάγοντες, παράγουν καταγγελίες με ρυθμό που μοιάζει περισσότερο με την έκδοση τιμολογίων παρά με δικαστικές διαμάχες. Και τα δύο είναι νόμιμα. Και τα δύο λειτουργούν στο πλαίσιο του Τίτλου III του Νόμου για τους Αμερικανούς με Αναπηρίες, όπως έχει ερμηνευθεί από τα ομοσπονδιακά δικαστήρια. Ωστόσο, δεν είναι το ίδιο πράγμα, και η αντιμετώπισή τους ως ενός φαινομένου — όπως συμβαίνει στις περισσότερες αναφορές και στις περισσότερες πολιτικές συζητήσεις — οδηγεί σε συμπεράσματα που είναι λανθασμένα σε αντίθετες κατευθύνσεις, ανάλογα με το ποιο είδος εξετάζετε.

Τα μαθηματικά πίσω από αυτό το διάγραμμα δεν είναι προφανή. Οι έξι ενάγοντες στην ομάδα στα δεξιά — αυτοί που κατέθεσαν πάνω από εκατό αγωγές ο καθένας — δημιουργούν συνολικά περίπου τον ίδιο όγκο δικαστικών υποθέσεων με ολόκληρο το «μακρύ ουρά» των εξακοσίων ενάγοντων που κατέθεσαν μία μόνο αγωγή. Δύο ενάγοντες, από μόνοι τους, αντιπροσωπεύουν περισσότερες υποθέσεις από ό,τι οι περισσότεροι από τετρακόσιοι ενάγοντες με μία μόνο υπόθεση συνολικά. Η κοινότητα των ατόμων με αναπηρία αριθμεί εκατομμύρια άτομα. Το ομοσπονδιακό δικαστικό μητρώο περιλαμβάνει δεκάδες χιλιάδες υποθέσεις προσβασιμότητας. Ωστόσο, η μετάβαση από την πρώτη στην δεύτερη κατηγορία περνάει από ένα εξαιρετικά στενό σημείο.

Αυτό είναι το δομικό γεγονός που εξετάζει το παρόν άρθρο. Όχι το αν κάποιος μεμονωμένος ενάγων έχει βάσιμο αίτημα — οι περισσότεροι σχεδόν σίγουρα έχουν, και η απογοήτευση της κοινότητας των ατόμων με αναπηρία από τους μη προσβάσιμους ιστότοπους είναι πραγματική, τεκμηριωμένη και απολύτως δικαιολογημένη. Το γεγονός είναι ότι ο μηχανισμός μέσω του οποίου αυτή η απογοήτευση μετατρέπεται σε ομοσπονδιακή αγωγή έχει διαχωριστεί σε δύο μορφές που διαφέρουν ριζικά, ενώ ο πολιτικός διάλογος δεν έχει προλάβει να προσαρμοστεί.

Οι ενάγοντες της «μακράς ουράς» είναι ως επί το πλείστον αόρατοι. Τα ονόματά τους εμφανίζονται μία φορά σε ομοσπονδιακό κατάλογο υποθέσεων και στη συνέχεια εξαφανίζονται. Ασκούν αγωγή εναντίον ενός και μόνο εναγομένου — συχνά ενός περιφερειακού λιανοπωλητή, μιας τοπικής επιχείρησης παροχής υπηρεσιών ή ενός παρόχου υγειονομικής περίθαλψης — συνήθως κάποιου με τον οποίο έχουν πραγματική σχέση. Η καταγγελία συνήθως διαβάζεται ως αποτέλεσμα μιας πραγματικής, συγκεκριμένης εμπειρίας: ένας πελάτης που προσπάθησε να κάνει κάτι σε έναν ιστότοπο, δεν μπόρεσε και κατέθεσε αγωγή. Εκπροσωπούνται, τις περισσότερες φορές, από γενικούς δικηγόρους πολιτικών δικαιωμάτων ή αναπηρίας και όχι από μια εξειδικευμένη εταιρεία που χειρίζεται μεγάλο όγκο υποθέσεων. Αφού η υπόθεση διευθετηθεί, απορριφθεί ή προχωρήσει σε απόφαση, δεν ξανακούγεται τίποτα για αυτούς στο ομοσπονδιακό μητρώο προσβασιμότητας.

Το Επίπεδο 1 μοιάζει με κλασική δικαστική διαμάχη για τα πολιτικά δικαιώματα. Ένας ενάγων που ανήκει σε προστατευόμενη ομάδα. Ένας εναγόμενος του οποίου η πολιτική ή η πρακτική τον απέκλειε. Μια συγκεκριμένη, εκφράσιμη ζημία. Μια ενιαία δικαστική αίθουσα. Έτσι είχε σχεδιαστεί η εφαρμογή του Τίτλου III όταν το Κογκρέσο ψήφισε τον ADA το 1990 — αν και το 1990 το Κογκρέσο σκεφτόταν χώρους στάθμευσης και ράμπες, όχι προγράμματα ανάγνωσης οθόνης και ετικέτες ARIA, και αυτή η αναντιστοιχία αποτελεί μέρος του τρόπου με τον οποίο κατέστη δυνατή η δεύτερη κατηγορία.

Οι υποθέσεις αυτές είναι επίσης, σχεδόν χωρίς εξαίρεση, εκείνες στις οποίες η ουσία της υπόθεσης είναι ευκολότερο να αξιολογηθεί. Ένας ενάγων που μπορεί να περιγράψει τον ιστότοπο που προσπάθησε να χρησιμοποιήσει, την ενέργεια που προσπάθησε να πραγματοποιήσει και την τεχνολογία υποβοήθησης που χρησιμοποιούσε, παρουσιάζει ένα σαφές αποδεικτικό υλικό. Τα δικαστήρια σε δικαιοδοσίες όπου εφαρμόζεται αυστηρός έλεγχος της νομιμοποίησης — τα Εφετεία της Δεύτερης, Πέμπτης και Δέκατης Περιφέρειας — έχουν γενικά επιτρέψει την εκδίκαση αυτών των υποθέσεων. Πρόκειται για τις υποθέσεις που μοιάζουν περισσότερο με το είδος της επιβολής που είχε στο μυαλό του το Κογκρέσο.

Οι υποθέσεις αυτές αποφέρουν επίσης, συνολικά, ένα πραγματικό δημόσιο όφελος. Οι περισσότερες βελτιώσεις στην προσβασιμότητα που πραγματοποίησαν οι μεσαίες επιχειρήσεις την τελευταία δεκαετία δεν οφείλονται στο ότι οι επιχειρήσεις αυτές διάβασαν κάποιον κανονισμό, αλλά στο ότι είτε οι ίδιες, είτε κάποιος ανταγωνιστής τους, είτε κάποιος ομόλογός τους στον κλάδο τους, βρέθηκαν αντιμέτωποι με αγωγή. Με άλλα λόγια, η απειλή μιας αγωγής πρώτου επιπέδου επιτελεί το έργο που το Υπουργείο Δικαιοσύνης δεν κατάφερε ποτέ να ολοκληρώσει μέσω της επίσημης θέσπισης κανόνων. Το Υπουργείο Δικαιοσύνης έχει περάσει πάνω από δύο δεκαετίες υποδηλώνοντας ότι ο Τίτλος III ισχύει για εμπορικούς ιστότοπους χωρίς ποτέ να εκδώσει ένα δεσμευτικό τεχνικό πρότυπο. Σε αυτό το ρυθμιστικό κενό, οι ατομικές αγωγές έγιναν ο μηχανισμός μέσω του οποίου καθορίστηκαν οι κανόνες.

Το δεξί άκρο του ιστογράμματος δεν μοιάζει καθόλου με το αριστερό. Οι ενάγοντες αυτού του «βιομηχανικού συμπλέγματος» δεν εμφανίζονται περιστασιακά στα δικαστικά μητρώα. Εμφανίζονται στα μητρώα με σταθερό, σχεδόν ημερολογιακό ρυθμό — μήνα με τον μήνα, χρόνο με τον χρόνο, με μια κανονικότητα που καμία θεωρία βλάβης βασισμένη σε μεμονωμένες περιστάσεις δεν μπορεί εύλογα να εξηγήσει. Τα ονόματά τους επαναλαμβάνονται όχι επειδή τυχαίνει να είναι ασυνήθιστα άτυχοι αγοραστές, αλλά επειδή είναι ελεγκτές: ενάγοντες που σαρώνουν συστηματικά ιστότοπους αναζητώντας παραβιάσεις προσβασιμότητας, σχεδόν πάντα σε συνεργασία με ένα μόνο δικηγορικό γραφείο που συντάσσει και καταθέτει τις καταγγελίες που προκύπτουν σε μεγάλο αριθμό.

Το Ανώτατο Δικαστήριο χρησιμοποίησε τον όρο «ελεγκτής» στην απόφασή του του 2023 στην υπόθεση Acheson Hotels, LLC κατά Ενάγουσα Ι, όπου η δικαστής Barrett έγραψε εξ ονόματος ομόφωνου δικαστηρίου ότι η ενάγουσα Deborah Laufer «δεν επικεντρώνει τις προσπάθειές της σε ξενοδοχεία στα οποία έχει την πρόθεση να μείνει, πόσο μάλλον να κάνει κράτηση δωματίου». Η Ενάγουσα Ι είχε ασκήσει εκατοντάδες αγωγές κατά ξενοδοχείων των οποίων οι ιστοσελίδες δεν δημοσίευαν πληροφορίες προσβασιμότητας. Η υπόθεση τελικά έπαψε να έχει αντικείμενο, όταν η ενάγουσα την απέσυρε οικειοθελώς, αφού ένας από τους δικηγόρους της τιμωρήθηκε για παρατυπίες σχετικά με την αίτηση αμοιβής, και το Δικαστήριο αρνήθηκε να επιλύσει το υποκείμενο ζήτημα της νομιμοποίησης. Ωστόσο, η βασική μορφή της διαδικασίας — μία ενάγουσα, ένα δικηγορικό γραφείο, εκατοντάδες σχεδόν πανομοιότυπες καταγγελίες — αποτελεί το επιχειρησιακό μοντέλο του Tier Two.

Η σύμπραξη αποτελεί τη μονάδα ανάλυσης. Μια μεμονωμένη εταιρεία της Κατηγορίας Δύο δεν αποτελεί από μόνη της την επιχείρηση· μια μεμονωμένη εταιρεία της Κατηγορίας Δύο δεν αποτελεί από μόνη της την επιχείρηση· η σύμπραξη είναι η επιχείρηση. Στη Μινεσότα, το δικηγορικό γραφείο Throndset Michenfelder έχει υποβάλει δεκάδες καταγγελίες σχετικά με την προσβασιμότητα σε ομοσπονδιακό δικαστήριο τα τελευταία χρόνια, αναφέροντας τον ενάγοντα Α, συμπεριλαμβανομένων των υποθέσεων Ενάγων Α κατά Target, Ενάγων Α κατά Under Armour, Ενάγων Α κατά Simon Property Group και Ενάγων Α κατά CVS με βάση τη θεωρία των αυτόματων τερματικών. Στη Φλόριντα, η εταιρεία Roderick V. Hannah, P.A., που συνεργάζεται συχνά με την Pelayo Duran, P.A., έχει υποβάλει εκατοντάδες καταγγελίες με την επωνυμία Ενάγων Β — μεταξύ πολλών άλλων, συμπεριλαμβανομένων των Ενάγοντων Δ, τον Ενάγοντα F και τον Ενάγοντα G. Στην Καλιφόρνια και αλλού, η Manning Law APC υποβάλλει μεγάλο αριθμό υποθέσεων εκ μέρους ενάγοντων, συμπεριλαμβανομένων των Ενάγοντων C και E. Στο Μιζούρι, η ADA Legal Team LLC υποβάλλει υποθέσεις για λογαριασμό του Ενάγοντος H. Στη Νέα Υόρκη, οι εταιρείες Stein Saks και Gottlieb & Associates κυριαρχούν εδώ και χρόνια στα μητρώα υποθέσεων προσβασιμότητας ιστού των SDNY και EDNY με εναλλασσόμενους καταλόγους κατονομαζόμενων ενάγοντων.

Στο σύνολο των δεδομένων που αποτελεί τη βάση του παρόντος άρθρου, μόνο δύο ενάγοντες αντιπροσωπεύουν αριθμό υποθέσεων που επισκιάζει σχεδόν όλους τους άλλους: 256 υποθέσεις αποδίδονται στον Ενάγοντα Α και 207 στον Ενάγοντα Β. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, δεν πρόκειται για μεμονωμένα περιστατικά. Η έκθεση της EcomBack για το σύνολο του έτους 2025 εντοπίζει έναν μικρό πυρήνα ενάγοντων — τον ενάγοντα Γ με 241 υποθέσεις εκείνη τη χρονιά, τον ενάγοντα Α με 131 και τον ενάγοντα Ε με 130 — οι οποίοι ευθύνονται συνολικά για το ήμισυ των 3.948 ομοσπονδιακών αγωγών για την προσβασιμότητα στον ιστό που κατατέθηκαν σε εθνικό επίπεδο. Μια καταμέτρηση του κλάδου για το 2024 απέδωσε μόνο στη Stein Saks 428 αγωγές, περισσότερες από τις διπλάσιες σε σχέση με τη δεύτερη πιο δραστήρια εταιρεία. Το Action 9, περιφερειακό κανάλι του NBC, σε μια έρευνα του 2026, εντόπισε 383 αγωγές που αφορούσαν μόνο τον ενάγοντα Β κατά τη διάρκεια της τετραετούς περιόδου από το 2022 έως το 2025.

Όταν ο δημοσιογράφος ρώτησε τον ενάγοντα Β, μέσω διερμηνέα, αν θυμόταν να έχει επισκεφτεί κάποια από τις μικρές επιχειρήσεις που είχε μηνύσει, η απάντησή του ήταν αποκαλυπτική: δεν μπορούσε να θυμηθεί, επειδή, όπως είπε, ήταν πάρα πολλές. Αυτό, από μόνο του, δεν αποτελεί κατηγορία. Υπάρχουν πολλοί λόγοι για τους οποίους ένα άτομο που έχει καταθέσει εκατοντάδες αγωγές σε λίγα χρόνια μπορεί να δυσκολεύεται να θυμηθεί κάποια συγκεκριμένη. Αλλά είναι ένα γεγονός σχετικά με τον τρόπο που είναι δομημένη αυτή η δικαστική διαμάχη, το οποίο θα πρέπει να συνοδεύει τα βασικά στοιχεία. Η εμπειρία ενός ενάγοντος της Κατηγορίας Δύο είναι πιο κοντά σε εκείνη ενός πωλητή που επεξεργάζεται μια λίστα πελατών παρά σε εκείνη ενός αδικημένου πελάτη που επιδιώκει αποζημίωση.

Ο παρακάτω κατάλογος αποτελεί μερική καταγραφή των πιο δραστήριων ενάγοντων που έχουν κατονομαστεί σε ομοσπονδιακές αγωγές σχετικά με την προσβασιμότητα στον ιστό, η οποία έχει συνταχθεί με βάση το αναλυθέν σύνολο δεδομένων και έχει διασταυρωθεί με δημόσιες πηγές παρακολούθησης του κλάδου. Ο αριθμός των αγωγών ποικίλλει ανάλογα με τη μεθοδολογία και το χρονικό διάστημα — τα στοιχεία που παρατίθενται εδώ αντανακλούν το σωρευτικό αριθμό ομοσπονδιακών αγωγών, όπως καταγράφηκε στο υπό ανάλυση σύνολο δεδομένων. Η αντιστοίχιση των ενάγοντων με τους κύριους δικηγόρους τους είναι συνεπής σε όλα τα δημόσια αρχεία.

Τρία δομικά στοιχεία ξεχωρίζουν από τον πίνακα αυτό. Πρώτον: η γεωγραφική κατανομή είναι συγκεντρωμένη. Η Νότια Περιφέρεια της Φλόριντα, η Περιφέρεια της Μινεσότα, η Κεντρική Περιφέρεια της Καλιφόρνιας, καθώς και οι Νότια και Ανατολική Περιφέρειες της Νέας Υόρκης αντιπροσωπεύουν από κοινού τη συντριπτική πλειοψηφία του όγκου των υποθέσεων. Δεύτερον: οι συνεργασίες μεταξύ ενάγοντων και δικηγορικών γραφείων είναι σταθερές. Συγκεκριμένοι ενάγοντες προσφεύγουν σε συγκεκριμένα γραφεία, χρόνο με το χρόνο, με ελάχιστες αλλαγές. Τρίτον: οι εταιρείες που βρίσκονται πάνω από τη γραμμή είναι επαναλαμβανόμενοι φορείς, με τον ίδιο τρόπο που είναι και οι ενάγοντες. Stein Saks, Gottlieb & Associates, Roderick V. Hannah, Throndset Michenfelder, Manning Law APC — αυτές δεν είναι γενικές εταιρείες δικαιωμάτων πολιτών που ασχολούνται παράλληλα με θέματα προσβασιμότητας. Είναι ειδικοί σε υποθέσεις προσβασιμότητας, με τον ίδιο τρόπο που οι εταιρείες μαζικών αγωγών ειδικεύονται σε φαρμακευτικές ή αμιάντου αξιώσεις.

Η διμορφική κατανομή δεν προέκυψε αυθόρμητα. Αποτελεί το αναμενόμενο αποτέλεσμα της συνδυασμένης δράσης τριών νομοθετικών και κανονιστικών παραμέτρων — καμία από τις οποίες δεν είχε σχεδιαστεί για να οδηγήσει σε αυτό το αποτέλεσμα, αλλά όλες εξελίχθηκαν με απρόβλεπτους τρόπους από τη στιγμή που το ψηφιακό εμπόριο έγινε ο κανόνας.

Το πρώτο είναι η ίδια η δομή του Τίτλου III. Η διάταξη του ADA σχετικά με τους δημόσιους χώρους επιτρέπει σε ιδιώτες ενάγοντες να ζητήσουν ασφαλιστικά μέτρα, αλλά δεν προβλέπει χρηματική αποζημίωση. Ένας ενάγων που κερδίζει μια υπόθεση βάσει του Τίτλου III μπορεί να υποχρεώσει τον εναγόμενο να διορθώσει τον ιστότοπο. Δεν μπορεί όμως να εισπράξει χρηματική αποζημίωση. Αυτό που μπορεί να εισπράξει, βάσει της διάταξης του ADA για τη μετακύλιση των εξόδων, είναι εύλογα δικηγορικά έξοδα και δαπάνες. Αυτή η δομική επιλογή — που σχεδιάστηκε το 1990 για να ενθαρρύνει την επιβολή των πολιτικών δικαιωμάτων χωρίς να δημιουργεί μια πηγή πλούτου από αποζημιώσεις — έχει εξελιχθεί σε κάτι άλλο. Σε έναν κόσμο όπου σχεδόν κάθε εμπορική οντότητα διαθέτει ιστότοπο και πολλοί από αυτούς τους ιστότοπους έχουν τεχνικά προβλήματα προσβασιμότητας, η προοπτική της ανάκτησης των αμοιβών αρκεί από μόνη της για να στηρίξει μια πρακτική με μεγάλο όγκο υποθέσεων, υπό την προϋπόθεση ότι οι υποθέσεις διευθετούνται γρήγορα.

Το δεύτερο χαρακτηριστικό είναι η επικάλυψη με την πολιτειακή νομοθεσία. Αρκετές πολιτείες προέβλεπαν χρηματική αποζημίωση για παραβιάσεις της προσβασιμότητας στον ιστό μέσω νόμων παλαιότερων και ευρύτερης εμβέλειας από τον ADA. Ο Νόμος Unruh για τα Πολιτικά Δικαιώματα της Καλιφόρνιας προβλέπει νόμιμη αποζημίωση ύψους 4.000 δολαρίων ανά παράβαση· πριν οι πρόσφατες αποφάσεις των πολιτειακών δικαστηρίων περιορίσουν την εφαρμογή του σε επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται αποκλειστικά στο διαδίκτυο, αυτός ήταν ο κινητήριος μοχλός που τροφοδοτούσε τον αριθμό των υποθέσεων προσβασιμότητας στον ιστό στην Καλιφόρνια. Ο Νόμος για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα της Μινεσότα επιτρέπει αποζημιώσεις και πολλαπλασιαστικό συντελεστή — γι' αυτό και οι υποθέσεις της Μινεσότα βασίζονται σε μεγάλο βαθμό σε αγωγές που συνδυάζουν αξίωση βάσει του ADA με αξίωση βάσει του MHRA. Η πόλη της Νέας Υόρκης και η πολιτεία της Νέας Υόρκης έχουν τους δικούς τους νόμους κατά των διακρίσεων, τους οποίους ορισμένοι ενάγοντες έχουν αρχίσει να επικαλούνται στα πολιτειακά δικαστήρια, καθώς τα ομοσπονδιακά δικαστήρια του SDNY έχουν περιορίσει την ερμηνεία τους του Τίτλου III. Η επικάλυψη της πολιτείας μετατρέπει έμμεσα τη δομή χωρίς αποζημίωση του ομοσπονδιακού ADA σε δομή αποζημίωσης.

Το τρίτο χαρακτηριστικό είναι το κανονιστικό κενό. Το Υπουργείο Δικαιοσύνης δηλώνει εδώ και σχεδόν δύο δεκαετίες ότι ο Τίτλος III ισχύει για εμπορικούς ιστότοπους. Ωστόσο, δεν έχει εκδώσει ποτέ δεσμευτικό τεχνικό πρότυπο που να καθορίζει ποια τεχνικά κριτήρια συμμόρφωσης πρέπει να πληροί ένας ιστότοπος για να αποφύγει την ευθύνη. Έχει αναφερθεί στις WCAG — τις Οδηγίες Προσβασιμότητας Περιεχομένου Ιστού του World Wide Web Consortium — χωρίς όμως να τις κωδικοποιήσει επίσημα για τις επιχειρήσεις του ιδιωτικού τομέα που παρέχουν υπηρεσίες στο κοινό. (Ο κανόνας του Τίτλου II του 2024 κωδικοποίησε τις WCAG 2.1 AA για την πολιτειακή και τοπική αυτοδιοίκηση, αλλά οι οντότητες του ιδιωτικού τομέα που καλύπτονται από τον Τίτλο III παραμένουν σε κανονιστικό κενό.) Η απουσία ενός σαφούς κανόνα του τύπου «αν κάνεις αυτό, είσαι ασφαλής» σημαίνει ότι δεν υπάρχει μια υπερασπίσιμη στάση συμμόρφωσης με σαφή όρια. Υπάρχει πάντα κάτι που ένας ενάγων μπορεί εύλογα να ισχυριστεί, πράγμα που σημαίνει ότι υπάρχει πάντα μια καταγγελία που μπορεί εύλογα να συνταχθεί.

Συνδυάστε αυτά τα τρία χαρακτηριστικά και προκύπτει η διμορφική αγορά. Η διάταξη περί μετακύλισης των εξόδων δημιουργεί το μοντέλο εσόδων. Οι κρατικές επιβαρύνσεις προσθέτουν διαπραγματευτική ισχύ στις συμβιβαστικές συμφωνίες. Η απουσία τεχνικού προτύπου εγγυάται ότι κανένας εναγόμενος δεν μπορεί ποτέ να προστατευθεί πλήρως. Μια εξειδικευμένη δικηγορική εταιρεία που εκπροσωπεί ενάγοντες, με χαμηλό οριακό κόστος ανά αγωγή, σε συνδυασμό με έναν ενάγοντα πρόθυμο να αναλάβει τον ρόλο του «δοκιμαστή», μπορεί να εφαρμόσει αυτόν τον συνδυασμό σε βιομηχανική κλίμακα. Ένας μη εξειδικευμένος ενάγων που έχει υποστεί πραγματική και συγκεκριμένη ζημία μπορεί να το εφαρμόσει μία φορά. Και οι δύο λειτουργούν στο πλαίσιο του ίδιου νόμου. Ο νόμος δεν κάνει διάκριση μεταξύ τους.

Η τελευταία σειρά της σύγκρισης είναι η πιο σημαντική και η πιο δυσάρεστη. Οι υπερασπιστές του Επιπέδου Δύο — και υπάρχουν αξιόπιστοι υπερασπιστές, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων οργανώσεων υπεράσπισης των ατόμων με αναπηρία που υπέβαλαν υπομνήματα amicus υποστηρίζοντας τη νομιμοποίηση των ελεγκτών στην υπόθεση Acheson — υποστηρίζουν ότι, ελλείψει ουσιαστικής ομοσπονδιακής ρυθμιστικής αρχής, οι ιδιωτικοί ελεγκτές είναι οι ρυθμιστές. Οι αγωγές τους είναι ο μόνος μηχανισμός που πραγματικά επηρεάζει την εμπορική προσβασιμότητα στον ιστό. Χωρίς αυτές, οι επιχειρήσεις δεν θα συμμορφώνονταν ποτέ εθελοντικά, επειδή το κόστος της συμμόρφωσης είναι πραγματικό και το κόστος της μη συμμόρφωσης, ελλείψει επιβολής, είναι μηδενικό.

Οι επικριτές — μεταξύ των οποίων και ορισμένοι δικηγόροι που εκπροσωπούν ενάγοντες στο πλαίσιο του ADA, οι οποίοι αντιτίθενται στο μοντέλο μαζικών αγωγών — υποστηρίζουν ότι αυτό που μοιάζει με επιβολή του νόμου είναι στην πραγματικότητα ένας μηχανισμός αποκόμισης αμοιβών, ντυμένος με τη γλώσσα των πολιτικών δικαιωμάτων. Το νόμιμο συμφέρον των δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία, σύμφωνα με αυτή την άποψη, χρησιμοποιείται ως κάλυψη για μια ιδιωτική επιχείρηση δικαστικών διαφορών με ένα φαινόμενο «κλειδώματος» που επιδεινώνει την κατάσταση για όλους: τους εναγόμενους που πληρώνουν αποζημιώσεις, τους δικηγόρους της πλευράς των ενάγοντων που εισπράττουν αμοιβές για υποθέσεις που δεν οδηγούν σε πραγματική βελτίωση της προσβασιμότητας (επειδή ο ιστότοπος θα χρειαζόταν ούτως ή άλλως εργασίες) και την ίδια την κοινότητα των ατόμων με αναπηρία, των οποίων τα παράπονα γίνονται πιο δύσκολο να ληφθούν σοβαρά υπόψη όσο περισσότερο οι αριθμοί των τίτλων των εφημερίδων μετατοπίζονται προς μια βιομηχανική γραμμή παραγωγής.

Και οι δύο απόψεις είναι συνεπείς. Και οι δύο στηρίζονται σε στοιχεία. Το δομικό δεδομένο — ότι ο δικηγορικός κλάδος έχει χωριστεί σε δύο επίπεδα και ότι τα επίπεδα αυτά δεν είναι εναλλάξιμα — αποτελεί την προϋπόθεση για να ληφθεί σοβαρά υπόψη οποιαδήποτε από τις δύο απόψεις.

Η πίεση κατά του «Tier Two» έχει αρχίσει να εντείνεται από τρεις διαφορετικές κατευθύνσεις: τα ομοσπονδιακά δικαστήρια, ο ομοσπονδιακός μηχανισμός επιβολής του εμπορικού δικαίου και — πιο πρόσφατα — η νομολογία των εφετείων, η οποία ιστορικά ήταν η πιο επιεικής όσον αφορά τις μαζικές αγωγές για την προσβασιμότητα στον ιστό. Καμία από αυτές τις πιέσεις δεν έχει μειώσει μέχρι στιγμής τον συνολικό όγκο των υποθέσεων, ο οποίος στην πραγματικότητα αυξήθηκε το 2025 σε σχεδόν 4.000 ομοσπονδιακές υποθέσεις. Ωστόσο, έχει αρχίσει να αναδιαμορφώνει τις δικαιοδοσίες στις οποίες οι ενάγοντες επιλέγουν να υποβάλουν τις αγωγές τους, τις θεωρίες που μπορούν εύλογα να ακολουθήσουν και τις εταιρείες που μπορούν να διατηρήσουν το μοντέλο.

Στα τέλη του 2023, το Ανώτατο Δικαστήριο εξέτασε την υπό θεση Acheson Hotels κατά Ενάγουσας Ι, προκειμένου να επιλύσει τη διαφορά απόψεων μεταξύ των περιφερειακών δικαστηρίων σχετικά με το δικαίωμα προσφυγής των «δοκιμαστών». Αφού επιβλήθηκαν κυρώσεις στον δικηγόρο της Ενάγουσας Ι και η ίδια απέσυρε οικειοθελώς τις εκκρεμείς αγωγές της, το Δικαστήριο έκρινε ομόφωνα ότι η υπόθεση είχε καταστεί άνευ αντικειμένου, ακύρωσε την απόφαση του κατώτερου δικαστηρίου και αρνήθηκε ρητά να επιλύσει το ζήτημα της νομιμοποίησης — υποδηλώνοντας παράλληλα ότι «ενδέχεται να ασκήσουμε τη διακριτική μας ευχέρεια διαφορετικά σε μελλοντική υπόθεση». Ο δικαστής Thomas, συμφωνώντας, θα είχε αποφανθεί επί της ουσίας και θα είχε κρίνει ότι η ενάγουσα Ι δεν είχε νομιμοποίηση, επειδή η αγωγή της δεν ισχυριζόταν παραβίαση των δικών της δικαιωμάτων. Το ζήτημα της νομιμοποίησης παραμένει ανοιχτό.

Τον Δεκέμβριο του 2024, η πρόεδρος του Ομοσπονδιακού Δικαστηρίου της Νότιας Περιφέρειας της Νέας Υόρκης (SDNY), Λόρα Τέιλορ Σουέιν, αποφάνθηκε στην υπόθεση Mejia κατά High Brew Coffee Inc. ότι ο Νόμος για τους Αμερικανούς με Αναπηρία (ADA) δεν καλύπτει τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται αποκλειστικά στο διαδίκτυο. Η απόφαση αυτή έσπασε την προηγούμενη νομολογία του SDNY και μείωσε αμέσως τον αριθμό των ομοσπονδιακών υποθέσεων στο πιο δραστήριο δικαστήριο της Νέας Υόρκης σε θέματα προσβασιμότητας στο διαδίκτυο. Τα δικηγορικά γραφεία που εκπροσωπούν τους ενάγοντες αντέδρασαν μεταφέροντας τις υποθέσεις στα πολιτειακά δικαστήρια — ωστόσο, η υποβολή υποθέσεων στα πολιτειακά δικαστήρια συνεπάγεται τα δικά της μειονεκτήματα, όπως πιο περιοριστικές διατάξεις σχετικά με τις αμοιβές σε ορισμένες δικαιοδοσίες.

Τον Ιανουάριο του 2025, η Ομοσπονδιακή Επιτροπή Εμπορίου (FTC) επέβαλε στην εταιρεία accessiBe, που παρέχει εργαλεία επικάλυψης, πρόστιμο ύψους 1 εκατομμυρίου δολαρίων για παραπλανητικές διαφημιστικές δηλώσεις σχετικά με το αυτοματοποιημένο εργαλείο της για τη διόρθωση προβλημάτων προσβασιμότητας. Η FTC διαπίστωσε ότι η accessiBe είχε πληρώσει για ψεύτικες κριτικές και είχε προβάλει αβάσιμους ισχυρισμούς σχετικά με τη συμμόρφωση με τις WCAG. Η απόφαση έχει σημασία όχι τόσο για το χρηματικό ποσό όσο για αυτό που αναγνώρισε: μια κατηγορία προϊόντων που διατίθενται στην αγορά ως ασφάλιση νομικού κινδύνου δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα στην υπόσχεση και η ίδια γίνεται στόχος δικαστικών διαφορών — τα widget προσβασιμότητας αναφέρθηκαν ως εμπόδια σε περίπου το ένα τέταρτο όλων των ομοσπονδιακών αγωγών του 2024.

Και στο παρασκήνιο, η Stein Saks PLLC — το δικηγορικό γραφείο με τον μεγαλύτερο αριθμό υποθέσεων εκ μέρους των εναγόντων το 2024 — κατονομάστηκε σε ομοσπονδιακή αγωγή βάσει του νόμου RICO από την Experian Information Solutions, η οποία ισχυρίζεται (στο πλαίσιο του νόμου Fair Credit Reporting Act, και όχι του ADA) ότι το γραφείο και οι επικεφαλής του παραποίησαν αποδεικτικά στοιχεία και επέβαλαν εκβιαστικά διακανονισμούς. Ο ισχυρισμός αμφισβητείται, αλλά η ύπαρξή του σε δημόσιο κατάλογο υποθέσεων σηματοδοτεί μια ωρίμανση της αντίδρασης των δικηγόρων υπεράσπισης: από την ατομική υπεράσπιση μεμονωμένων υποθέσεων σε συστημική αμφισβήτηση των δικηγορικών γραφείων που τις υποβάλλουν.

Η συνολική εικόνα είναι αυτή μιας πίεσης χωρίς περιορισμό. Τα δικαστήρια αντιμετωπίζουν με σκεπτικισμό τις θεωρίες που βασίζονται αποκλειστικά στο διαδίκτυο. Η Ομοσπονδιακή Επιτροπή Εμπορίου (FTC) έχει δηλώσει ότι θα ασκεί έλεγχο στους ισχυρισμούς των προμηθευτών υπηρεσιών επικάλυψης. Οι εναγόμενοι οργανώνονται. Ωστόσο, η υποκείμενη δομή κινήτρων — η απουσία ομοσπονδιακού τεχνικού προτύπου, η επιρροή των αποζημιώσεων βάσει της πολιτειακής νομοθεσίας, η προβλέψιμη αξία διακανονισμού μιας τυποποιημένης αγωγής — δεν έχει αλλάξει. Όσο αυτά τα τρία χαρακτηριστικά παραμένουν, η διμορφική κατανομή θα συνεχίσει να υφίσταται.

Το προφίλ κινδύνου που αντιμετωπίζει στην πραγματικότητα μια επιχείρηση καθορίζεται κυρίως από την Κατηγορία Δύο και όχι από την Κατηγορία Ένα — για έναν απλό λόγο: οι καταγγέλλοντες της Κατηγορίας Δύο ευθύνονται για το μεγαλύτερο μέρος των υποθέσεων. Μια επιχείρηση που επιλέγεται τυχαία και εναγόμενη για θέματα προσβασιμότητας στο διαδίκτυο είναι πιο πιθανό να έχει εντοπιστεί από έναν ελεγκτή που εκτελεί αυτοματοποιημένες σαρώσεις παρά να έχει προσβάλει έναν πελάτη που ζει στην ίδια γειτονιά. Αυτή η διάκριση έχει σημασία, διότι η βέλτιστη αντίδραση είναι διαφορετική. Οι συμβιβασμοί της Κατηγορίας 1 συνοδεύονται συνήθως από μια πραγματική συζήτηση για την αποκατάσταση του προβλήματος με έναν πραγματικό ενάγοντα. Οι συμβιβασμοί της Κατηγορίας 2 είναι συναλλαγές: ένα χρηματικό ποσό, ένα στοιχείο αμοιβής, μια απαλλαγή.

Τα οικονομικά στοιχεία της αντίδρασης παραμένουν εκπληκτικά σταθερά σε όλες τις περιπτώσεις. Το πρακτικό ερώτημα δεν είναι αν πρέπει να δαπανηθούν χρήματα — τα χρήματα θα δαπανηθούν ούτως ή άλλως — αλλά πού πρέπει να δαπανηθούν και με ποια σειρά.

Το παραπάνω μοντέλο είναι εκ φύσεως ακατέργαστο — δεν μπορεί να αντικαταστήσει τη νομική συμβουλή για συγκεκριμένες υποθέσεις, και οποιοσδήποτε αριθμός προκύψει από αυτό θα είναι λανθασμένος στο τρίτο σημαντικό ψηφίο. Αυτό που αποδίδει σωστά είναι η κατάταξη κατά σειρά προτεραιότητας. Για τις περισσότερες επιχειρήσεις που διατρέχουν κίνδυνο, η συνεχής επίλυση εισερχόμενων υποθέσεων κοστίζει περισσότερο, σε ορίζοντα πολλών ετών, από ένα πραγματικό πρόγραμμα αποκατάστασης. Αυτό δεν αποτελεί έκπληξη — είναι ο ίδιος υπολογισμός που καθοδηγεί τις περισσότερες επενδύσεις σε θέματα κανονιστικής συμμόρφωσης σε οποιοδήποτε άλλο πλαίσιο. Το ασυνήθιστο χαρακτηριστικό της αγοράς της προσβασιμότητας στο διαδίκτυο είναι το πόσο ελάχιστα εκτιμάται ο υπολογισμός αυτός από τις εταιρείες που τον πραγματοποιούν. Πολλές επιχειρήσεις διευθετούν την πρώτη τους αγωγή, δεν κάνουν καμία δομική αλλαγή και 18 μήνες αργότερα βρίσκονται ξανά ενώπιον δικαστηρίου, με διαφορετικό ενάγοντα και διαφορετική αγωγή, η οποία βασίζεται σε διαφορετική ανάλυση του ίδιου, ακόμα μη διορθωμένου ιστότοπου.

Το βασικό συμπέρασμα που προκύπτει από τη διμορφική κατανομή, για τους εναγόμενους, είναι το εξής: το όνομα του ενάγοντος δεν έχει ουσιαστική σημασία για τον κίνδυνο που διατρέχετε. Οι καταγγέλλοντες της δεύτερης κατηγορίας είναι εναλλάξιμοι. Εάν ο ιστότοπος παραμείνει τεχνικά μη συμμορφούμενος, ένα διαφορετικό όνομα θα εμφανιστεί σε μια άλλη καταγγελία σε κάποια άλλη χρονική στιγμή του έτους. Ο διακανονισμός μεμονωμένων υποθέσεων χωρίς την επίλυση των υποκείμενων τεχνικών προβλημάτων δεν αποτελεί στρατηγική άμυνας· είναι μια συνδρομή.

Σχεδόν όλοι όσοι έχουν συμφέροντα στον τομέα της προσβασιμότητας στο διαδίκτυο συμφωνούν ότι η τρέχουσα ισορροπία καταρρέει — αν και διαφωνούν έντονα ως προς τους λόγους. Οι δικηγόροι της πλευράς των εναγόντων βλέπουν έναν μηχανισμό ιδιωτικής επιβολής που, παρά τις ορισμένες υπερβολές, είναι το μόνο πράγμα που έχει ωθήσει τον εμπορικό ιστό προς την προσβασιμότητα, ελλείψει ουσιαστικής ομοσπονδιακής ρύθμισης. Οι δικηγόροι της πλευράς της υπεράσπισης βλέπουν μια βιομηχανία εξαγωγής τελών. Οι οργανώσεις υπεράσπισης των ατόμων με αναπηρία βλέπουν και τα δύο: τη νόμιμη λειτουργία επιβολής και τη ζημιά στη φήμη που προκαλείται από τους πιο επιθετικούς φορείς. Οι επιχειρήσεις βλέπουν μόνο τις επιστολές απαίτησης.

Στη βιβλιογραφία επαναλαμβάνονται τρεις προτάσεις μεταρρύθμισης. Καμία από αυτές δεν είναι απαλλαγμένη από προβλήματα, αλλά η καθεμία αφορά ένα διαφορετικό σκέλος του τρίποδα της διμορφικής ράβδου.

Ένα ομοσπονδιακό τεχνικό πρότυπο. Η πιο καθαρή λύση θα ήταν η υιοθέτηση από το Υπουργείο Δικαιοσύνης (DOJ) των προτύπων WCAG 2.1 ή 2.2 AA ως δεσμευτικού προτύπου για τον ιδιωτικό τομέα στο πλαίσιο του Τίτλου III, με καθορισμένο «ασφαλές καταφύγιο» για ουσιαστική συμμόρφωση. Το DOJ δίνει σημάδια προς αυτή την κατεύθυνση εδώ και δύο δεκαετίες· ο κανονισμός του Τίτλου II για τις πολιτειακές και τοπικές κυβερνήσεις, ο οποίος οριστικοποιήθηκε το 2024, κωδικοποίησε τα πρότυπα WCAG 2.1 AA ως το ισχύον πρότυπο σε αυτόν τον τομέα. Η επέκταση του ίδιου προτύπου σε ιδιωτικούς δημόσιους χώρους δεν θα εξαλείψει τις δικαστικές διαμάχες σχετικά με την προσβασιμότητα, αλλά θα αντικαταστήσει το τρέχον καθεστώς υπεράσπισης «όλα είναι εύλογα αμφισβητήσιμα» με κάτι που μπορεί να υπερασπιστεί. Επίσης, και αυτό είναι σημαντικό, θα έκανε τις επενδύσεις για την αποκατάσταση πιο ορθολογικές, επειδή οι εναγόμενοι θα γνώριζαν ποιος είναι ο στόχος τους.

Ειδοποίηση και δυνατότητα διόρθωσης. Η νομοθετική ή κανονιστική απαίτηση που υποχρεώνει τους ενάγοντες να αποστέλλουν ειδοποίηση πριν από την άσκηση αγωγής και να παρέχουν καθορισμένο χρονικό διάστημα (90 έως 180 ημέρες) για τη διόρθωση του προβλήματος πριν από την κατάθεση της αγωγής σε ομοσπονδιακό δικαστήριο αποτελεί τη νομοθετική μεταρρύθμιση που συζητείται περισσότερο. Διάφορες εκδοχές της έχουν εμφανιστεί σε νομοσχέδια εδώ και χρόνια· καμία όμως δεν έχει ψηφιστεί. Το επιχείρημα υπέρ είναι ότι θα μείωνε δραματικά την αξία του διακανονισμού που προκαλείται από τριβές, διατηρώντας παράλληλα την πραγματική επιβολή του νόμου έναντι των κακόπιστων παραβατών. Το επιχείρημα κατά — που εκφράζεται από ορισμένες οργανώσεις για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία — είναι ότι οι επιχειρήσεις που είχαν μια δεκαετία ή και περισσότερο χρόνο για να συμμορφωθούν δεν χρειάζονται επιπλέον περιόδους χάριτος, και ότι η ειδοποίηση και η δυνατότητα διόρθωσης μετατρέπουν ένα ουσιαστικό δικαίωμα σε διαδικαστικό εμπόδιο.

Διευκρίνιση σχετικά με το δικαίωμα προσφυγής των δοκιμαστών. Το Ανώτατο Δικαστήριο θα πρέπει τελικά να αντιμετωπίσει το ζήτημα που απέφυγε στην υπόθεση Acheson. Μια οριστική απόφαση — όποια και αν είναι αυτή — θα έλυνε ένα σημαντικό μέρος της αμφιβολίας. Μια απόφαση κατά της νομιμοποίησης των tester θα συμπίεζε το δεξιότερο τμήμα του ιστογράμματος, αφαιρώντας τη νομική βάση του μοντέλου υψηλού όγκου. Μια απόφαση υπέρ θα το εδραιώσει, αλλά τουλάχιστον θα αποσαφηνίσει τους κανόνες βάσει των οποίων λειτουργούν και οι δύο πλευρές. Το μόνο αποτέλεσμα που το σύστημα πιθανώς δεν μπορεί να διατηρήσει επ' αόριστον είναι η τρέχουσα διάσπαση των περιφερειών.

Η «διμορφική ράβδος» αποτελεί, τελικά, το ορατό αποτέλεσμα μιας ατελούς πολιτικής συζήτησης. Το Κογκρέσο ψήφισε τον Τίτλο III το 1990 και υπέθεσε ότι τα δικαστήρια και η εκτελεστική εξουσία θα διευθετούσαν τις λεπτομέρειες. Η εκτελεστική εξουσία δεν ολοκλήρωσε ποτέ τη θέσπιση κανόνων. Τα δικαστήρια έδωσαν ασυνεπείς απαντήσεις σε όλα τα δικαστικά κυκλώματα. Μέσα σε αυτό το κενό, ωρίμασε μια αγορά ιδιωτικής επιβολής. Δύο είδη ενάγοντων μοιράζονται πλέον τις υποθέσεις: ο πελάτης με πραγματικό παράπονο και ο ελεγκτής με χαρτοφυλάκιο. Ο πρώτος μοιάζει με τον τύπο ενάγοντος για τον οποίο γράφτηκε ο Τίτλος III. Ο δεύτερος μοιάζει με ένα αναδυόμενο χαρακτηριστικό του συστήματος στο οποίο εξελίχθηκε ο Τίτλος III.

Κανένα από τα δύο δεν πρόκειται να εξαφανιστεί. Μια σοβαρή πολιτική προσβασιμότητας θα αναγνώριζε και τα δύο, θα αντιμετώπιζε τις δομικές συνθήκες που οδήγησαν στο δεύτερο και θα σταματούσε να προσποιείται ότι το πρώτο δεν υπάρχει. Τα στοιχεία — εξακόσιοι ενάγοντες στο κάτω μέρος του ιστογράμματος, έξι στο πάνω — δεν είναι παρά η εικόνα μιας συζήτησης που η χώρα έχει μέχρι στιγμής αρνηθεί να διεξάγει.