Opis obrazu: Niebieska flaga przypominająca flagę Unii Europejskiej, z dwunastoma żółtymi gwiazdami ułożonymi w okrąg i białym symbolem uniwersalnej dostępności pośrodku, powiewająca przed nowoczesnym budynkiem rządowym lub biurowym.
Dostępne strony internetowe rządowe
Czas czytania: 8 minut
Wyobraź sobie, że próbujesz zapłacić podatki lub umówić się na wizytę u lekarza przez Internet, ale strona internetowa jest niemożliwa do użycia, ponieważ nie widzisz lub nie słyszysz jej treści. Dla milionów Europejczyków z niepełnosprawnościami jest to częsta frustracja. W odpowiedzi na tę sytuację Unia Europejska wprowadziła dyrektywę (UE) 2016/2102, znaną jako dyrektywa w sprawie dostępności stron internetowych, aby zapewnić wszystkim obywatelom dostęp do stron internetowych i aplikacji mobilnych sektora publicznego. Prawo to zostało przyjęte w 2016 r. i weszło w życie po okresie przejściowym, a terminy pełnej zgodności zostały rozłożone na lata 2019–2021. Do 2022 r. przepisy te będą w pełni obowiązywać, co oznacza, że praktycznie każda rządowa strona internetowa i aplikacja w UE musi spełniać wspólne standardy dostępności.
Cel dyrektywy jest prosty: usunięcie barier cyfrowych, aby wszyscy – w tym około 80 milionów Europejczyków z niepełnosprawnościami – mogli korzystać z usług publicznych online na równych zasadach. Opiera się ona na zobowiązaniu UE wynikającym z Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, aby zapewnić osobom niepełnosprawnym równy dostęp do technologii informacyjnych i komunikacyjnych. Przed wprowadzeniem tej dyrektywy niektóre kraje miały własne wytyczne dotyczące dostępności stron internetowych, ale były one zróżnicowane i zawierały luki. Nowe prawo stworzyło zharmonizowane podejście w całej Europie, kończąc fragmentację i ustanawiając wspólne wymagania dotyczące dostępności. Krótko mówiąc, ma ono na celu uczynienie cyfrowego świata usług publicznych dostrzegalnym, funkcjonalnym, zrozumiałym i solidnym dla wszystkich. Organy sektora publicznego – od ministerstw po samorządy lokalne, szpitale publiczne i uniwersytety – mają teraz prawny obowiązek stosowania uniwersalnego projektowania, tak aby ich strony internetowe i aplikacje działały dla jak największej liczby osób.
Obowiązki prawne organów sektora publicznego
Czego dokładnie wymaga ta dyrektywa od organizacji sektora publicznego? Strony internetowe i aplikacje mobilne sektora publicznego muszą być „dostępne”. Oznacza to spełnienie określonych norm technicznych (opartych na uznanych międzynarodowo wytycznych dotyczących dostępności treści internetowych zgodnie z normą europejską EN 301 549), które obejmują takie kwestie, jak alternatywne opisy obrazów, napisy do filmów, czytelna struktura treści, nawigacja za pomocą klawiatury i inne. Obowiązki wynikające z dyrektywy można podsumować w następujący sposób:
- Zapewnienie dostępności stron internetowych i aplikacji: Organy sektora publicznego muszą zapewnić zgodność swoich stron internetowych i aplikacji mobilnych z powszechnymi wymogami dotyczącymi dostępności – skutecznie usuwając bariery, które uniemożliwiają osobom niepełnosprawnym korzystanie z nich. Tylko w bardzo ograniczonych przypadkach (np. w przypadku niektórych treści archiwalnych lub jeśli zapewnienie dostępności stanowi „nieproporcjonalne obciążenie”) organizacja może zostać zwolniona z tego obowiązku, a nawet wtedy musi to uzasadnić. Co ważne, brak czasu, wiedzy lub priorytetów nie stanowi akceptowalnego usprawiedliwienia dla nieprzestrzegania tych wymogów.
- Opublikuj oświadczenie o dostępności: Każda publiczna strona internetowa i aplikacja musi zawierać jasne „oświadczenie o dostępności” opisujące stopień zgodności z wymaganiami. Oświadczenie to powinno zawierać informacje o wszelkich częściach treści, które nie są dostępne, oraz przyczynach tego stanu rzeczy, a także informacje o alternatywnych rozwiązaniach, jeśli są dostępne. Jest to zasadniczo narzędzie zapewniające przejrzystość, dzięki któremu użytkownicy wiedzą, czego mogą się spodziewać.
- Zapewnienie mechanizmu przekazywania informacji zwrotnych: Oprócz oświadczenia organizacje muszą stworzyć użytkownikom możliwość zgłaszania problemów związanych z dostępnością lub prośby o udostępnienie niedostępnych informacji. Na przykład, jeśli plik PDF na stronie internetowej miasta nie jest dostępny dla użytkownika niewidomego, osoba ta może powiadomić o tym stronę i poprosić o udostępnienie treści w formacie dostępnym dla osób niepełnosprawnych. Dyrektywa wymaga od organów publicznych udzielenia odpowiedzi na takie zgłoszenia w rozsądnym terminie.
- Link do procedury egzekwowania: Jeśli opinia lub prośba użytkownika nie zostanie rozpatrzona w sposób zadowalający, oświadczenie o dostępności musi wyjaśniać, w jaki sposób można eskalować sprawę – zazwyczaj poprzez skontaktowanie się z organem egzekwującym lub rzecznikiem praw obywatelskich. Innymi słowy, musi istnieć jasna ścieżka składania skarg.
- Zachowaj dostępność przez cały czas: Dostępność nie jest jednorazowym zadaniem do wykonania. Instytucje sektora publicznego muszą aktualizować swoje strony internetowe/aplikacje i naprawiać problemy związane z dostępnością w miarę zmian treści lub technologii. Zachęca się je do szkolenia pracowników i korzystania z narzędzi wspierających tworzenie treści dostępnych dla wszystkich.
Wymogi te stały się obowiązkowe zgodnie z harmonogramem: nowe strony internetowe musiały spełniać je do września 2019 r., wszystkie istniejące strony internetowe sektora publicznego do września 2020 r., a wszystkie powiązane aplikacje mobilne do czerwca 2021 r. Teraz, gdy terminy te minęły, każda strona internetowa lub aplikacja publiczna w UE powinna być już dostępna zgodnie z prawem.
Wpływ na obywateli
Dzięki tej ustawie obywatele niepełnosprawni mogą łatwiej wykonywać codzienne czynności na publicznych stronach internetowych i w aplikacjach, które dla innych mogą być czymś oczywistym. Na przykład osoba niewidoma może korzystać z czytnika ekranu, aby poruszać się po stronie internetowej rady miasta, ponieważ obrazy mają opisy tekstowe, a menu można obsługiwać bez myszki. Osoba niesłysząca lub niedosłysząca może oglądać rządowy film informacyjny z dokładnymi napisami. Osoba starsza z wadą wzroku może powiększyć tekst lub skorzystać z trybu wysokiego kontrastu na portalu usług publicznych i nadal rozumieć treść.
Dzięki zapewnieniu wszystkim dostępu do cyfrowych usług rządowych dyrektywa umożliwia osobom niepełnosprawnym bardziej niezależne życie i pełne uczestnictwo w życiu społecznym. Otwiera ona nowe możliwości: ubieganie się o pracę, dostęp do informacji dotyczących opieki zdrowotnej, składanie formularzy lub po prostu śledzenie wiadomości i wydarzeń publicznych – wszystkie te czynności stają się możliwe bez konieczności korzystania ze specjalnej pomocy. Jak stwierdzili autorzy dyrektywy, „obywatele korzystają z szerszego dostępu do usług sektora publicznego za pośrednictwem stron internetowych i aplikacji mobilnych”, co ułatwia im codzienne życie i korzystanie z przysługujących im praw. Jest to znaczący krok w kierunku równych szans. W erze cyfrowej nikt nie powinien pozostawać w tyle. Dostępność stron internetowych oznacza, że niepełnosprawność danej osoby nie stanowi już przeszkody w uzyskaniu informacji lub usług publicznych. Internet staje się natomiast pomostem do integracji. Korzyści odnoszą nie tylko osoby niepełnosprawne. Dostępne projekty często poprawiają ogólne wrażenia użytkowników – na przykład bardziej przejrzyste układy i podpisy mogą pomóc wszystkim, w tym osobom o niskim poziomie umiejętności czytania i pisania lub korzystającym z urządzeń mobilnych w jasnym świetle słonecznym. Krótko mówiąc, dyrektywa pomaga tworzyć lepsze strony internetowe dla wszystkich użytkowników.
Monitorowanie i egzekwowanie przepisów
Skuteczność prawa zależy od jego egzekwowania. Dyrektywa w sprawie dostępności stron internetowych zawiera solidne środki zapewniające, że zgodność z przepisami nie jest tylko teoretyczna. Po pierwsze, każde państwo członkowskie UE musiało wyznaczyć co najmniej jeden organ odpowiedzialny za regularne monitorowanie publicznych stron internetowych i aplikacji. Organy te okresowo sprawdzają próbkę stron internetowych i aplikacji pod kątem zgodności z normami dostępności. Mogą one testować strony, wypróbowywać funkcje i mierzyć stopień zgodności stron z wymogami. Co trzy lata, począwszy od grudnia 2021 r., kraje UE muszą przedstawiać Komisji Europejskiej sprawozdania ze swoich ustaleń. Sprawozdania te zawierają dane dotyczące praktycznej dostępności stron internetowych sektora publicznego oraz liczby zgłoszonych skarg. Co ważne, ustalenia są podawane do wiadomości publicznej, co zapewnia przejrzystość i odpowiedzialność. Żadna agencja publiczna nie chce być piętnowana za posiadanie strony internetowej niezgodnej z przepisami, co stanowi dodatkową motywację do poprawy dostępności.
Jeśli chodzi o egzekwowanie przepisów, dyrektywa wymaga, aby obywatele mieli „odpowiedni i skuteczny” sposób dochodzenia swoich praw. Jeśli napotkasz barierę dostępności na publicznej stronie internetowej, możesz skorzystać z mechanizmu zgłaszania uwag, aby poprosić o naprawę lub alternatywny dostęp. Jeśli odpowiedź nie rozwiąże problemu, możesz skierować skargę do krajowego organu egzekwującego. Wiele krajów wyznaczyło rzecznika praw obywatelskich lub organ ds. równości, który zajmuje się rozpatrywaniem takich skarg w sposób bezstronny. Ta procedura egzekwowania przepisów gwarantuje, że istnieje miejsce, do którego można się zwrócić, jeśli podmiot publiczny nie reaguje lub zbyt wolno rozwiązuje problemy. Ostatecznie uporczywe nieprzestrzeganie przepisów może prowadzić do konsekwencji prawnych zgodnie z przepisami krajowymi (ponieważ dyrektywa jest wdrażana poprzez ustawodawstwo krajowe w każdym państwie członkowskim). Samo istnienie ścieżek egzekwowania przepisów ma efekt perswazyjny – organizacje publiczne wiedzą, że mogą zostać pociągnięte do odpowiedzialności, jeśli zignorują swoje obowiązki w zakresie dostępności.
Komisja Europejska również pełni rolę nadzorczą. W rzeczywistości dyrektywa nakłada na Komisję obowiązek dokonania przeglądu stosowania przepisów do czerwca 2022 r. Przegląd ten dotyczy ogólnej sytuacji: czy strony internetowe i aplikacje stają się bardziej dostępne? Czy mechanizmy monitorowania i egzekwowania przepisów działają? Czy istnieją nowe technologie lub rodzaje treści (np. nowe formaty mediów), którymi należy się zająć? Wyniki przeglądu są publikowane w sposób jawny, co wywiera presję na wszystkie zainteresowane strony, aby stale utrzymywały i poprawiały dostępność cyfrową.
Dyrektywa (UE) 2016/2102 sprawiła, że dostępność przestała być kwestią drugorzędną, a stała się wymogiem prawnym w całym europejskim sektorze publicznym. Dzięki temu cyfrowa administracja nie jest przywilejem dla większości, ale prawem przysługującym wszystkim. Od 2021/2022 r. organizacje publiczne są zobowiązane do utrzymywania dostępnych stron internetowych i aplikacji, a istnieją systemy monitorujące i egzekwujące ten obowiązek. Efektem tego jest bardziej integracyjna cyfrowa przestrzeń publiczna.
Akceptacja dostępności jako nowej normy
Droga do w pełni dostępnych stron internetowych i aplikacji mobilnych jest wciąż w toku, ale kierunek jest jasny – dostępność jest teraz normą, a nie wyjątkiem w sektorze publicznym UE. Dyrektywa ta stanowi przekonujące przypomnienie, że technologia powinna wzmacniać, a nie wykluczać. Przestrzegając dyrektywy w sprawie dostępności stron internetowych, rządy wykazują swoje zaangażowanie na rzecz równości i innowacji. Udostępniają one usługi online obywatelom z niepełnosprawnością wzroku, słuchu, motoryczną lub poznawczą, zapewniając tym osobom większą niezależność i możliwość uczestnictwa w życiu społecznym. W ten sposób sprawiają, że usługi cyfrowe stają się lepsze dla wszystkich.
Dla ogółu społeczeństwa oznacza to przyszłość, w której korzystanie ze strony internetowej urzędu miasta lub krajowego portalu opieki zdrowotnej będzie płynne i przyjazne dla użytkownika, niezależnie od tego, czy dana osoba jest niepełnosprawna, czy nie. Dla osób niepełnosprawnych oznacza to potwierdzenie, że mają one takie samo prawo do tych samych informacji i usług jak wszyscy inni – koniec z oddzielnym lub gorszym dostępem. Prawo to potwierdza, a egzekwowanie przepisów gwarantuje, że jest ono traktowane poważnie. Dostępność cyfrowa dotyczy przede wszystkim praw człowieka i nowoczesnej integracji. Dyrektywa w sprawie dostępności stron internetowych wprowadza te wartości w życie, sprawiając, że europejska sfera publiczna online staje się miejscem, w którym każdy może się odnaleźć i zaangażować. W miarę postępów dalsza czujność w monitorowaniu i kultura zgodności będą nadal napędzać poprawę dostępności. Przesłanie dla organizacji publicznych jest jasne: dostępny projekt jest kluczem do sprawiedliwego i integracyjnego społeczeństwa cyfrowego.
Jeśli jesteś zainteresowany, poproś o audyt dostępności tutaj.
AIOPSGROUP, spółka należąca do valantic, jest wiodącą firmą konsultingową w zakresie dostępności cyfrowej, pomagającą organizacjom osiągnąć pełną zgodność z europejską ustawą o dostępności (EAA) i amerykańską ustawą o niepełnosprawności (ADA). Nasze audyty dostępności, rozwiązania monitorujące i programy szkoleniowe łączą automatyczne testy z ocenami przeprowadzanymi przez rzeczywistych użytkowników z niepełnosprawnościami, aby zapewnić zgodność każdej platformy cyfrowej z normami WCAG 2.2 AA. Jako zaufany dostawca usług w zakresie zgodności z przepisami dotyczącymi dostępności, AIOPSGROUP umożliwia firmom tworzenie integracyjnych, zgodnych z prawem i przyjaznych dla użytkownika doświadczeń cyfrowych w środowiskach internetowych, mobilnych i korporacyjnych.
